काठमाडौँ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले फकल्यान्ड टापु (अर्जेन्टिनामा ‘माल्भिनास’ नामले चिनिने) सम्बन्धमा अमेरिकाको लामो समयदेखिको नीति पुनरावलोकन हुन सक्ने संकेत दिएपछि अर्जेन्टिना र बेलायतबिच दशकौँ पुरानो विवाद फेरि चर्किएको छ। अर्जेन्टिनाका राष्ट्रपति हाभियर मिलेईले फकल्यान्ड नजिक तेल उत्खनन गरिरहेका कम्पनीमाथि कडा प्रतिबन्ध लगाउने योजना घोषणा गर्दै टापुमाथि आफ्नो देशको दाबी पुनः दोहोर्याएका छन्।
मिलेईले बिहीबार राति दिएको भाषणमा फकल्यान्ड टापु ‘ऐतिहासिक र कानुनी रूपमा अर्जेन्टिनाकै’ भएको दाबी गरे। उनका अनुसार पछिल्लो समय अर्जेन्टिनाको दाबीका पक्षमा अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थितिमा परिवर्तनका संकेत देखिएका छन्।
फकल्यान्ड टापु सन् १८३३ देखि बेलायतको नियन्त्रणमा छ। यसको सार्वभौमसत्तालाई लिएर अर्जेन्टिना र बेलायतबिच सन् १९८२ मा युद्धसमेत भएको थियो। त्यस युद्धमा ६४५ अर्जेन्टिनी र २५५ बेलायती सैनिकको मृत्यु भएको थियो।
तेल उत्खननलाई लिएर नयाँ विवाद
मिलेईले फकल्यान्डको तटबाहिर सञ्चालन भइरहेको तेल परियोजनालाई अर्जेन्टिनाका लागि ‘ठोस र तत्काल खतरा’का रूपमा चित्रण गरेका छन्। उक्त परियोजनामा इजरायली कम्पनी Navitas Petroleum र बेलायती कम्पनी Rockhopper Exploration संलग्न छन्।
मिलेईका अनुसार ती कम्पनीहरू तेल उत्खननको चरणतर्फ अघि बढिरहेका छन्, तर अर्जेन्टिनाको अनुमति लिइएको छैन। उनले कानुन संशोधन गरेर हाइड्रोकार्बन उत्खननमा संलग्न कम्पनीलाई सेवा उपलब्ध गराउने व्यवसायमाथि समेत कडा प्रतिबन्ध लगाउने योजना अघि सारेका छन्।
उनले चेतावनी दिएका छन् कि अर्जेन्टिनाले अहिले कदम नचाले केही महिनामै ती कम्पनीसँग समुद्रमुनि रहेको तेल भण्डार निकाल्ने भौतिक क्षमता हुनेछ।
तर तेल परियोजनामा संलग्न कम्पनीहरूले भने आफ्नो गतिविधिमा पछिल्लो राजनीतिक घटनाक्रमले असर नपार्ने बताएका छन्। उनीहरूले फकल्यान्ड टापुको सरकारले जारी गरेका वैध अनुमतिपत्र आफूहरूसँग रहेको र बेलायतको निरन्तर समर्थन प्राप्त भएको बताएका छन्।
बेलायतको कडा प्रतिक्रिया
अर्जेन्टिनाको नयाँ कदमप्रति बेलायतले तत्काल प्रतिक्रिया जनाएको छ। बेलायती विदेशमन्त्री एड मिलिब्यान्डले फकल्यान्डप्रतिको बेलायतको प्रतिबद्धता ‘अडिग’ रहेको बताएका छन्।
उनले फकल्यान्डका बासिन्दाको आत्मनिर्णयको अधिकार अन्तर्राष्ट्रिय कानुनमा आधारित रहेको उल्लेख गर्दै टापुहरू बेलायती नै रहेको र त्यस्तै रहने बताएका छन्।
फकल्यान्ड टापु बेलायतका १४ वटा ओभरसिज टेरिटोरीमध्ये एक हो। टापुले आफ्नै कर प्रणाली सञ्चालन गर्छ, तर रक्षा र विदेश नीतिका लागि बेलायतमा निर्भर छ।
ट्रम्पको अभिव्यक्तिले बढायो अर्जेन्टिनाको उत्साह
अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले बिहीबार बेलायती सञ्चारमाध्यम जीबी न्युजसँगको अन्तर्वार्तामा अर्को पटक फकल्यान्डलाई लिएर बेलायत र अर्जेन्टिनाबीच युद्ध भए अमेरिका बेलायतको पक्षमा सैन्य रूपमा उत्रिने हो कि होइन भन्ने प्रश्नको स्पष्ट जवाफ दिएनन्।
ट्रम्पले सन् १९८२ को युद्धको प्रसंग उल्लेख गर्दै बेलायतले त्यतिबेला टापु फिर्ता लिन गरेको सैन्य कारबाहीको प्रशंसा गरे। तर उनले फकल्यान्ड निकै टाढा रहेको भन्दै अर्को सम्भावित द्वन्द्वमा अमेरिकी सहयोगबारे स्पष्ट प्रतिबद्धता जनाएनन्।
उनले इरानविरुद्ध अमेरिकाले गरेको पछिल्लो बमबारी अभियानमा बेलायतले पर्याप्त सहयोग नगरेको गुनासोसमेत दोहोर्याए। बेलायत उक्त युद्धमा प्रत्यक्ष सहभागी नभए पनि अमेरिकी विमानलाई आफ्नो सैन्य आधार प्रयोग गर्न दिएको थियो।
ट्रम्पको पछिल्लो अभिव्यक्तिलाई मिलेईले अर्जेन्टिनाप्रति अमेरिकी नीतिमा सम्भावित परिवर्तनको संकेतका रूपमा स्वागत गरेका छन्। उनले अमेरिकाले अर्जेन्टिनालाई विश्वसनीय साझेदारका रूपमा हेरेकाले फकल्यान्डसम्बन्धी आफ्नो पुरानो नीतिमा पुनर्विचार गर्न सक्ने दाबी गरेका छन्।
आत्मनिर्णयको अधिकारमा विवाद
फकल्यान्डका बासिन्दाले सन् २०१३ मा भएको जनमतसंग्रहमा बेलायती शासनमै रहन भारी बहुमत दिएका थिए। मतदान गर्नेहरूमध्ये ९९ प्रतिशतभन्दा बढीले बेलायतसँगै रहन पक्षमा मत दिएका थिए।
तर मिलेईले फकल्यान्डका बासिन्दालाई सार्वभौमसत्तासम्बन्धी आत्मनिर्णयको वैध अधिकार नरहेको दाबी गरेका छन्। उनका अनुसार टापुमा भएको जनमतसंग्रहलाई आधार बनाएर बेलायती सार्वभौमसत्ताको पक्षमा गरिने तर्क मान्य छैन।
१९८२ को युद्धको घाउ अझै ताजा
फकल्यान्ड विवाद अर्जेन्टिनाको राजनीतिमा अझै संवेदनशील विषय हो। सन् १९८२ मा तत्कालीन अर्जेन्टिनी सैन्य सरकारले टापुमा सेना पठाएपछि बेलायतले सैन्य कारबाही गरेर नियन्त्रण पुनःस्थापित गरेको थियो।
करिब चार दशकपछि पनि उक्त युद्धको स्मृति अर्जेन्टिनी समाजमा गहिरो छ। यस वर्षको विश्वकपमा अर्जेन्टिनाले इंग्ल्यान्डलाई पराजित गरेपछि अर्जेन्टिनी खेलाडीहरूले ‘माल्भिनास अर्जेन्टिनाका हुन्’ भन्ने सन्देश लेखिएको ब्यानर प्रदर्शन गर्नुले पनि विवादको भावनात्मक पक्ष उजागर गरेको थियो।
यसरी ट्रम्पको अस्पष्ट अभिव्यक्ति, फकल्यान्ड आसपासको तेल उत्खनन र मिलेई सरकारको नयाँ प्रतिबन्ध योजनाले दक्षिण एट्लान्टिकको पुरानो सार्वभौमसत्ता विवादलाई फेरि अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिक बहसको केन्द्रमा ल्याएको छ।
