काठमाडौं–इस्लामाबाद : बुद्ध सम्पदाको संरक्षण गर्दै शान्ति र समृद्धिका लागि नयाँ पुस्तामा ज्ञान हस्तान्तरण गर्नुपर्नेमा बौद्ध सम्पदाका विद्वान र बौद्ध परम्पराविद्हरु सहमत भएका छन् ।पाकिस्तानको परराष्ट्र मन्त्रालयले बुधबार र मङ्गलबार आयोजित दुईदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा बुद्ध र बुद्धसँग जोडिएको विश्व सम्मेलनमा उक्त सहमति गरेको हो । गान्धर बौद्ध परम्परालाई महायान बौद्ध परम्पराको जन्मस्थल मानिन्छ। पुरातन तक्षशिला विश्वविद्यालय, जसलाई अहिले तक्षशिला भनिन्छ, पनि यही क्षेत्रमा अवस्थित थियो। बुद्ध परम्पराको विकास गर्दै शान्ति र समृद्धिको नयाँ आयाम खोज्दै विज्ञले दक्षिण एसिया र अन्य मुलुकमा रहेका प्राचीन बौद्ध सम्पदाको एकीकृत सर्किट सञ्चालनमा पनि जोड दिनुभएको छ ।

नेपालमा बुद्धको जन्मस्थल लुम्बिनी र गान्धाराबीचको सम्बन्ध अन्य बौद्ध सम्पदाको संयोजन हुने विश्वास गरिन्छ । गान्धाराको बौद्ध सम्पदा युरोप र चीनसँग सम्बन्ध स्थापना गर्ने गेटवे पनि हो। गान्धार प्राचीन सिल्क रोड र ग्रिसेली परम्पराको बौद्ध मूर्तिकला द्वारा विशेषता हो।

गैतम बुद्धको पहिलो मुर्ति यही क्षेत्रमा कोरिएको र बौद्ध मुर्ति परम्परा पनि विकसित भएको विश्वास गरिन्छ । त्यसैले विश्वले यसमा चासो राखेको अस्टिन विश्वविद्यालयको टेक्सासका वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता नादिम ओमर तरारले बताए । हामीले यी सबै चीजहरू प्याकेज गरेर संसारलाई दिनुपर्दछ, उनले भने। श्रीलंकाका बुद्ध शासन, धार्मिक मामिला तथा संस्कृति मन्त्री विदुरविक्रम नाइकेले बौद्ध सम्पदाको एकीकृत विकास र भावी पुस्तामा हस्तान्तरण गर्न एकीकृत कार्य क्षेत्र बनाउन आह्वान गर्नुभयो । उनले भूत, वर्तमान र भविष्यका आधारमा काम गर्नुपर्ने सुझाव दिए । पाकिस्तानका धार्मिक मामिला तथा आन्तरिक सद्भाव मन्त्री चौधरी सालिक हुसेनले जुनसुकै धर्म वा सम्प्रदायमा अतिवादको समस्या रहेको बताउँदै त्यसलाई न्यूनीकरण गरी सद्भाव र सहअस्तित्वको आधारमा काम गर्नुपर्ने धारणा व्यक्त गरे ।

यसका लागि पाकिस्तान कार्ययोजना बनाउन तयार रहेको पनि उनले बताए । थाइल्याण्डको बौद्ध संघका वरिष्ठ भिक्षु। अनिल शाक्यले बुद्ध परम्पराको संरक्षण र प्रवद्र्धनका लागि सबैभन्दा पहिले यसमा संलग्न राजनीतिको अन्त्य गर्नुपर्ने सुझाव दिए । उनले पाकिस्तानको नाम पवित्र ठाउँ भएको भन्दै गान्धर सभ्यताको पुनरुत्थान गरी सिल्क रोड र उत्तरामार्ग हुँदै विश्व समुदायसम्म पुग्न सकिने बताए । पाकिस्तानको हजारा विश्वविद्यालयका पुरातत्व विभागका अध्यक्ष प्रोफेसर सकिरुल्लाह खानले गान्धारा मात्र नभई पाकिस्तानका सबै ठाउँमा बुद्ध सम्पदा रहेको तर ती सबैको अध्ययन, अनुसन्धान, उत्खनन र संरक्षण हुन नसकेको बताए । पाकिस्तानका कार्यवाहक परराष्ट्र सचिव मरियम मदिना आफताबले अन्तरसांस्कृतिक सम्बन्ध स्थापनाका लागि गन्धारा रणनीतिक सभ्यताको विकास गर्ने ठाउँ भएको र विश्व समुदायमा यसको संरक्षण र प्रवद्र्धन गर्ने उद्देश्यले सम्मेलन आयोजना गरिएको बताइन् । युवा पर्यटन विकास सञ्जालका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत अभिकृत जहुर दुर्रानीले राष्ट्रिय ध्वजावाहक पाकिस्तान एयरलाइन्सले बौद्ध मुलुकका लागि सिधा हवाई सेवा सुचारु गरी यस क्षेत्रको विकासका लागि विशेष पहल गर्नुपर्ने बताए । नेपाली दूतावासमा अन्तरक्रिया इस्लामावादस्थित नेपाली दूतावासले सम्मेलनमा आएको प्रतिनिधिमण्डल र पाकिस्तानमा रहेका नेपाली समुदायसँग अन्तरक्रिया गरेको हो ।

सम्मेलन स्थलमा नेपाली दूतावासले नेपालको बौद्ध सम्पदा र बौद्ध परम्परा झल्काउने स्टल समेत राखेको छ । सो अवसरमा पाकिस्तानका लागि नेपाली राजदूत तपस अधिकारीले बौद्ध सम्पदा क्षेत्रको एकीकृत विकास भए पर्यटनबाट सम्बन्धित मुलुकले फाइदा लिन सक्ने बताए । त्यसका लागि नेपाल–पाकिस्तानबीच सिधा हवाई सेवा सुरु गर्न सके राम्रो हुने उनले बताए । पूर्वमन्त्री तथा नेपाली प्रतिनिधिमण्डलका प्रमुख डा केशवमान शाक्यले नयाँ पुस्तालाई बुद्धको जीवन र बौद्ध विचारका महत्वपूर्ण चरणमा आधारित शिक्षा दिन आवश्यक रहेको बताउनुभयो । शाक्यका अलावा ओमचरण अमात्य, भिक्षु डा. सुनन्धा महास्थवीरलगायत छन् ।